quad versterker, quad luidspreker, revisie, ombouw, reparatie
Armand van Ommeren
Kerkstraat 56
4854 CG Bavel
The Netherlands
0161-432451
armand@quadrevisie.nl
KvK Breda 20064173



<< Terug
 

Opstellen van luidsprekers



© Armand van Ommeren

Over het opstellen van luidsprekers valt heel veel te zeggen, maar kant-en-klare recepten zijn er nauwelijks voor te geven. Wel is er een aantal dingen die u niet moet doen en een aantal dingen die u kunt proberen. Het is heel nuttig om al die dingen zelf uit te proberen; trek er een middag of avond voor uit en hoor zelf wat de invloed van de kamer is en wellicht komt u tot betere resultaten. Dat is wat terecht in veel handleidingen wordt aangeraden; helaas ontbreken meestal de elementaire adviezen….

Enige punten vooraf:

Uitgangspunt voor het opstellen: luidsprekers op één-zevende van de diagonaal van de kamer

1. Bekommer u bij het experimenteren niet om de plaats van de luidsprekers: zet ze op plaatsen waar u (of uw wederhelft) ze nooit zou tolereren: het gaat er allereerst om er achter te komen hoe ze optimaal in uw kamer klinken. De praktische kant komt later wel. Bedenk dat de kamer 70% van het resultaat bepaalt en dat een goede opstelling de enige manier is om plezier te hebben van uw investering.
2. Plaats boekenplank luidsprekers liefst in de boekenwand; wilt u dat niet of kan dat niet – u heeft slechts één boek – doe dan alsof ze groot zijn en behandel ze ook zo. Zie verderop.
3. Doe alle proeven bij het opstellen in mono, of, nog beter, met één luidspreker. Het stereo-effect – voorzover aanwezig in de moderne opnamepraktijk – leidt af van de klank en kan u misleiden.
4. Een hele goede manier om achter de juiste opstelling van luidsprekers te komen is het omgekeerde doen: zet de luidspreker (één) op uw favoriete luisterplaats en draai op redelijk niveau (niet te hard, het staat altijd te hard!) een stuk muziek wat een beetje neutraal is: niet spectaculair of extreem, maar iets waar van alles in zit, zoals orkestwerken of gesproken woord (NOS radiojournaal). Wandel dan door de kamer daar waar de luidsprekers zouden kunnen komen en luister goed. De plaats waar het geluid dan het beste klinkt, is een heel goed uitgangspunt om de luidsprekers op te stellen en later de positie nog wat te verfijnen.
5. Heeft u problemen met teveel laag (een algemeen probleem met veel luidsprekers!) en hebben uw luidsprekers een poort (in de voor- of achterzijde) stop dan een stevige prop schuimplastic in de poort. Het laag van heel veel luidsprekers knapt daar enorm van op.
6. Gebruik bij dit soort experimenten uitsluitend muziek die niet spectaculair is en – nog beter – liefst muziek waar u een hekel aan heeft! Dan wordt u niet afgeleid en voorkomt u dat u een hekel krijgt aan muziek die u wèl mooi vindt….



De invloed van de opstelling op de basweergave


Wat u NIET moet doen
• Plaats grote luidsprekers nooit in een hoek. Door een luidspreker in de buurt van de achterliggende wand te plaatsen, wordt het laag benadrukt. Sommige kleinere luidsprekers varen daar wel bij, grotere doorgaans niet. Nog meer benadrukking krijgt u wanneer de luidspreker én nabij de achterwand én nabij de hoek van de kamer wordt geplaatst. Nog los van de benadrukking van de bas valt dan eens te meer op dat het laag van veel luidsprekers matig tot slecht is; er zijn maar weinig luidsprekers die in zo’n positie goed klinken.
• Plaats luidsprekers waarvan de woofer erg laag is gemonteerd niet op een ongedempte vloer (parket of plavuizen). Zet er sierstenen onder, of leg een kleed voor de luidspreker. Het laag wordt namelijk door de vloer weerkaatst en komt in conflict met het direct afgestraalde laag wat een bonkerig effect geef. Zit de poort van de woofer op de achterzijde, pas dan op met de achterwand: die reflecteert het laag en dat kan problemen geven.
• Laat luidsprekers in de doorsnee huiskamer van zeg 4 x 6 meter niet in de lengte afstralen. Dit activeert bijna altijd de resonantiefrequentie van de kamer zo rond de 80 Hz en is erg hinderlijk omdat die frequentie in vrijwel alle muziek voorkomt. In de meeste kamers is dat effect zeer hinderlijk.
• Laat luidsprekers niet op of van een glaswand afstralen, dat weerkaatst het midden en hoog genadeloos. Vooral ‘gebroken’ pianoaanslagen zijn berucht.
• Plaats nooit grote luidsprekers in een kleine kamer. Hier speelt het afluisterniveau een grote rol: hoe kleiner de ruimte, hoe groter de kans dat te luid wordt afgespeeld, wat tot vervorming leidt, niet van wat de luidspreker afstraalt, maar door congestie van geluid in de ruimte. Bedenk maar weer eens dat het bijna altijd te hard staat en dat de volumeregelaar de moeilijkste knop is. Elektrostaten zijn de enige grote luidsprekers die ook uitstekend in kleine kamers tot hun recht kunnen komen.
• Begin met te bepalen tegen welke wand u de luidsprekers wilt opstellen: afstralend in de lengte of in de breedte van de kamer. In de lengte verdient zelden de voorkeur, tenzij de kamer zeer groot is en minimaal 5 meter breed is. Plaats de luidsprekers aanvankelijk niet te ver uit elkaar – een meter of 2 – en let meer op de klank dan op het stereogeluid. Wanneer uw versterker een monoschakelaar heeft kunt u vaak zelfs beter de luidsprekers één voor één opstellen en laten spelen. In mono is de invloed van de kamer op de luidspreker duidelijker hoorbaar. Begin ook met de luidsprekers op te stellen op een behoorlijke afstand (50 – 75 cm) van de achterwand, ondanks het feit dat u ze daar niet wilt hebben; dat komt later wel. Let vooral op het laag en het lage middengebied, want daar is de invloed het grootst en dat deel van het bereik is ook het kwetsbaarst.
• Luister indien mogelijk naar goede opnamen van gesproken woord of klassieke zang. Niet omdat pop niet goed zou zijn, maar die opnamen zijn vaak gemanipuleerd en daarom voor dit doel niet geschikt.
• Wanneer het laag en het lage middengebied vaag wordt en in elkaar overloopt, kan het zinvol zijn de luidsprekers hoger op te stellen, wat meestal het laag wat verzwakt, maar tegelijk ook duidelijker maakt.
• Een goed uitgangspunt voor een eerste opstelling is de luidsprekers te plaatsen op 1/7 van de lengte van de diagonalen van de kamer. Dan staan ze tamelijk vrij en is de invloed van de kamer kleiner. Plaats ze dan stap voor stap wat meer naar de achterliggende wand en luister steeds wat er verandert.
• Bij elektrostaten kan het ook zinvol zijn niet alleen te experimenteren met de hoogte, maar ook met een open of gesloten console waar de luidspreker op staat.
• Zorg er bij alle experimenten voor dat de volumeregelaar steeds in dezelfde positie blijft staan.
• Neem een paar dagen de tijd voor elke opstelling, tenzij evident is dat het niet deugt.
• Een opstelling op de grens van een L-vormige kamer kan heel aantrekkelijk zijn voor de wat grotere luidsprekers omdat de vrije ruimte achter de luidspreker het laag heel schoon houdt.
• Gebruik de klankregeling om correcties aan te brengen, die is er voor. Kamers die geen correcties nodig hebben bestaan niet (versterkers die deze noodzakelijke voorziening missen wèl…).
• Nog een laatste wijsheid tot slot: het opmerkelijke van goede laagweergave is dat je zo weinig laag hoort.

Wat u wèl moet doen
Vertrouw op uw eigen oren, luister niet naar adviezen van anderen en bedenk dat U er naar moet luisteren. Neem vooral de tijd: snellen beslissingen zijn zelden verstandig en mijdt spectaculaire zaken, die zijn vrijwel altijd fout.

Veel plezier en succes bij het opstellen!

<< Terug